Monday, 8 May 2017

Signum Ranae

Respiciens deinde Habinnam ‘quid dicis’ inquit ‘amice carissime? aedificas monumentum meum, quemadmodum te iussi?’
  • Petr. Sat. 71.


I


Iam venerat ver cum ab urbe profecti sumus in Puteolos. Equis vehebamur strenuissimis habebamusque nobiscum nonnullos mulos, qui sarcinas umeris portabant. In itinere colloquebamur de uxore mea Prudentia, nuper defuncta, quae olim in quadam villa Puteolana habitaverat. Comes meus cum laudabat virtutes Prudentiae tum ostendebat mihi rivulos semitesque Campaniae, dicens hanc terram cognitam esse sibi. Cum esuriremus, cibum sumebamus; cum fatigaremur, inveniebamus popinam ut cenaremus et somnium caperemus. Hoc modo per Appiam viam Roma ad fundum cuiusdam Puteolani advenimus.


Nomen domini, qui ministros arcessivit ut darent aquam equis fessis, Gaius erat. Me rogavit curnam ad hanc partem orbis terrarum venissem. Cum causam itineris audisset, manus cepit meas et conatus est me miserum consolari de bonae mulieris morte. "Filiola mea," inquit, "nuper etiam gravi morbo oppressus est." Mulier mea haud ob aegritudinem mortua erat; nihilominus nolui ei maerenti id fateri. Immo una cum comite gratias Gaio egi maximas pro humanitate eius, cum quam citissime vellemus ad locum quoddam, cui nomen 'Signum Ranae' incolae huius regionis tribuissent, pervenire. Gaius vero, cum hoc didicisset votum, statim nos excepit hospites in suis aedibus, nec volebat nos dimittere foras.


"Satis," inquit "scio quo velitis venire; Signum Ranae non procul a proximis agris est." Manus iterum cepit meas, et me recusantem spectans sic locutus est. "Te igitur precor, comes, ut sub meo tecto pernocteris, mox enim vesperascet." Conticui et paene abhorrui, sed comes meus libenter vocationem Gaii accepit, quam ob causam deducti sunt equi nostri in stabulum atque ipsi sumus deducti in balneum.


Pueri, qui stabant in balneo, nobis dederunt et linteum et unguentum. 'Linteum' dico, necesse enim fuit nobis unum linteum nescio quo pacto inter nos dividere. Meus comes, quoniam in piscina natare nolebat, usus est linteo ut capillos illineret unguento, qua de causa nihil habui praeter meam candidam togam ad corpus tergendum. Lavati tandem ad triclinium ambulavimus, ubi in medio lecto discubuimus. Gaius hospes, cum nos vidisset, imperavit servis ut fercula opima afferrent mensae. Diu fruebamur piscibus sapidissimis bibebamusque Falernum ex pretiosissimis poculis. Postea coquus ipse intravit cum olla ampla, in qua invenimus quoddam genus minutalis sale pipereque aspersum.


Deinde farcimenta nobis sunt illata, quae maxima cum voluptate Gaius comedit. "Libentissime," inquit, "tomacula de porco facta comedo." Tunc incepit fabulam ridiculam nobis exponere. "Ut omnes huius provinciae sciunt, libertus sum; multos annos laboravi in cucina Trimalchionis. Ita, fortasse difficile creditu'st, sed ego coquus fui. Sed satis nugarum. Nunc pergam ad rem. Dominus meus, iste Trimalchio, quem etiamnunc dicunt fuisse vir lautissimum atque imperatore ipso pecuniosiorem, mihi imperavit farcimenta in porcum farcire."


His verbis auditis, comes meus nequivit risum celare. At Gaius: "Irridesne mihi? O, amice, desine, desine. Veritatem dico, et nihil praeter veritatem...nonne videor honestus?" Statim respondi eum certe honestum videri, verba autem mea minime ei placuerunt.


"Mentiris. Cave ne coneris me fallere tua fraude. Omnia scio, omnia intellego; quod genus doli non vidi in triclinio domini defuncti? Sed haec hactenus; missis ambagibus pergendum est mihi. Cultro secui ventrem porci coram cenantibus et - ecce! - magna copia botulorum cecidit in mensam. Sed plane videtur mihi te, amice, valde fatigatum esse." Comes enim meus iam stertebat. "Ī, precor, ad cubiculum. Servi viam monstrabunt."


Statim advenerunt servi nonnulli, qui comitem meum dormientem eduxerunt. Secutus sum puerum pulcherrimum, qui ante nos tenebat lucernam. Servi deposuerunt comitem super lectum, in quo etiam incumbui et continuo somnium cepi.


II


Antequam sol novo cum lumine campos illuminaverat, surrexi et celeriter togam indui. Posthaec comitem excitavi, magna voce dicens, "Age, amice, surge! Hodie Signum Ranae petendum est nobis."

"Heu," clamavit comes, qui oculos suos operiebat pulvino. "Num nos oportet hora prima proficisci?"


"Volo ante meridiem ad Signum Ranae pervenire. Habeo enim in hac amphora, ut satis scis, cineres carissimae Prudentiae, quas cupio ibi spargere. Vivens saepe verbis laudebat pulchritudinem loci, quam ob causam volo eam ilico sepelire, ut requiescat semper in pace. Nulla quies mihi est, quoniam cineres uxoris adhuc in meis manibus iacent, nec pace frui possunt."


"Quae est ista 'pax'? Pulchre dicis, haud vero hoc verbum intelligis. Desine, quaeso, et da mihi pacem. Volo diutius super lectum iacere. Nondum lucet, sed iam me crucias tua molestissima voce."


Querebatur copiose, denique autem me festinantem secutus est. In atrium vidimus mensam, cuius in media positum est panem ingentum. Prope panem invenimus pocula aquae multa. Comitem sic rogavi: "Habesne cultrum?"


Cum negavisset nutu capitis, manibus panem fregi et frustulum sumpsi. Comes quoque frustulum panis comedit et aquam exhausit; postea pervenimus ad ianuam. Cum atriensem aspexi, eum coepi rogare utrum dominus adhuc dormiret necne. 'Ita' inquit 'sed puer stabularius mihi dixit equos mulosque tuos -'


"Debes dicere vestros."


"Itane vero? Ignosce mihi, litteratus non sum."


"Ignoscite."


"Libenter ignosco tibi. Ut iam dixi, nunc potes, si placet, equos mulosque educere."


Comes meus cachinnavit. Ne mentiar, maxime cupiebam stultum istum atriensem docere leges grammaticas, sed otium defuit. Itaque profecti sumus a villa in Signum Ranae, servis domi Gaii relictis. In meo sacculo mecum portabam amphoram cinerum, et comes meus secum habebat amphoram vini ad libationem faciendam superis. Minime collocuti sumus, quamquam antea solebamus in itinere garrire; nunc tacentes totum emensi sumus iter.


Paene praeterivimus Signum Ranae. Hoc signum enim erat in medio horti amplissimi, ubi crescebant poma omneque genus vinearum. Vigebant rosae albae candidaeque liliae, quarum odor sensus delectabat nostros. "Quam pulchre, quam beatum hortum est!" inquit comes meus. Et brevi post ita enuntiavit: "Utinam possem in perpetuum hic vivere et bibere dulcissimum florum mel."


"Infeliciter peregrini sumus. Age, cineres spargamus!"


"Siste, siste. Ecce hoc monumentum! Nunc scio quare locus vocetur 'Signum Ranae.' Digito ostendit marmoreum monumentum, quod cum primum vidissem, credideram esse monumentum ranae magnae. Rana autem faciem habebat, quamvis foedam et pinguem. Comes me rogavit quid cerneremus, haud vero potui ei responsum dare, nesciebam enim quodnam genus bestiae meis oculis viderem. Legi poterant haec verba inscripta sub pedibus statuae:


C. POM***US TRI**LCHI*
**C RE***ESCIT


Aliae sententiae in eodem loco erant, sed iam abolitae erant vi naturae, id est, verba operiebantur herba spinisque, ut minime possem reliquam partem inscriptionis legere. Horologium quoque vidi in manibus ranae, semper autem horam sextam monstrabat et, nisi fallor, etiamnunc eandem horam monstrat viatoribus. Etiam inveniebatur catella parva ex lapide facta prope signum, ac statua pueri plorantis. Nasus pueri autem ceciderat in terram, ubi iacebat inter pedes ranae terribilis.


Hoc signum horribile visu comes tetigit manu sinistra. Magnopere timebam, ne rana surgeret e luto et nobis noceret; sedebat tamen in solio suo immovens. Amphoram eduxi dextro et, huc illucque ambulans, cineres sparsi Prudentiae.


Comes me spargentem spectabat; tunc coepit me exprobrare ob hoc factum. "Vae tibi, exsecrabilis homo! Cum uxorem mortuam bestiae tradidisti, tum Signum Ranae polluisti cineribus mulieris."


"Tace, amice!" Amphoram vacuam a me procul ieci, ut manibus collum comitis caperem; comes autem evasit, et sentiebam collum meum esse captum laqueo. Sed cum manus porrexerim ad fauces, ut me suffocantem liberarem, certior factus sum me iam tenere collum meum manibus, nec ullum vestigium comitis mei poterat cerni.


III


Ubi ad villam reversus sum, rogavit ostiarium ubi esset Gaius. 'Dominus', inquit, 'te exspectat in triclinio.' His verbis auditis, statim ivi ut ei occurrerem et amicum meum peterem. Ducebam enim eum iam redisse ad villam ut me furentem fugeret. Neminem autem aspexi in triclinio praeter Gaium, qui me benigne amplexus est ac tum exorsus est me rogare. "Dic mihi, amice, vidistine Signum Ranae? Placuitne locus tibi?"


"Vidi quidem, sed minime placuit. Et tu, Gai, vidistine meum comitem?"


"De quo loqueris?"


"De meo comite. Heri sub hoc tecto pernoctavit, et mecum ivit ad Signum Ranae. Eum vero perdidi - sed certe eum vidisti. Minime, quid dico? Certe eum vidisti, heu, sine eo nequeo vivere. Gai, noli mendacium mentiri; ubi est, ubi est ille?"


Gaius tremens trepidansque mihi clamanti appropinquavit. "Fortasse aegrotas, amice..."


"Non aegroto, minime, desine nugas garrire. Quaero amicum."


"Sed solus venisti. Neminem vidi, qui te comitabat."


"Ubi igitur sunt servi mei?"


Iterum respondit se nullum servum vidisse meum.


Credebam hunc senem nolle quid sciret fateri. Manum igitur in sinu retraxi ut gladium proferrem, immo vero amphoram vini protuli. Curnam haberem amphoram nesciebam, sed legi vocabulum 'Prudentia' in ea inscriptum. Gaius cum me mirantem vidisset, statim arrisit. "O, amice, tandem intellego. Nimis bibisti, et nunc ebrius es. Discumbe, quaeso, et poculum aquae dulcis sume."


Talia loquens conatus est bracchium meum capere ut me duceret ad mensam. Cum autem digitos eius sensissem, amphoram proieci in terram; vinum rubrum, paene sanguineum, continuo effluxit. Pueri, qui extra triclinium stabant, ianuam diu pulsabant. Tunc omnia turbata videbantur mihi - aspexi senem porrigentem ad me manus, dicentem, "Noli" - et deinde quisquam crocivit - audivi vocem ranae, quae terribilis erat. Manus meas madidas vino calefacto animadverti, ac denique cruorem abstersi mihi.


Nescio quo modo festinanter foras me proripui; in tenebris equum meum inveni et iter emensus sum breve per Appiam viam. Per totam noctem clamor strepitusque hominum saepe ad aures meas accesserunt. Ubi luxerat, prope Beneventum in locis campestribus substiti ut pastorem quendam rogaret quid accidisset.


"Nonne scis, domine? Libertum Puteolanum heri occisus est a servis suis."


"A servis? Fortasse vero ab alieno necatus est."


"Minime. Nullus hospes enim ad fundum eius nuper venerat."


"Nullus? Difficile creditu'st."


Pastor ille nequaquam mihi assentiebatur. "Domine, precor, mihi crede. Iam sicarium quaesivimus per sedes defuncti. Nihil invenimus, nulla vestigia in stabulo erant. Ut igitur puto, nec ab alieno nec a peregrino trucidatus est, sed a servo suae familiae."


Paene, fateor, facta mea in medium produxi. Pastor autem me haestitantem relinquit ut oves custodiret, quapropter stabam solus sub umbra arboris. Ingens odor florum maxime placebat sensibus; ut verum dicam, manerem ilico in aeternum, si id mihi liceret.


Nihilominus tandem surrexi ad comitem meum quaerendum.


No comments:

Post a Comment